Jeżeli wcześniej nie miałaś lub miałeś okazji usłyszeć, że prawo bankowe zapewnia odpowiednie procedury jakie mają zastosowanie w przypadku śmierci właściciela lub współwłaściciela konta bankowego to tutaj wyjaśnię jak to prawo działa.

Środki zgromadzone na koncie bankowym wchodzą w skład masy spadkowej, którą należy podzielić pomiędzy spadkobierców, którzy przejmują spadek na zasadach ogólnych lub rozporządzeń testamentowych. Lecz żeby to zrobić bank w momencie uzyskania informacji o śmierci swojego klienta jest zobligowany do wykonania przewidzianych prawem bankowym działań.

Ponieważ środki zgromadzone na koncie bankowym wchodzą do masy spadkowej bank nie może nimi dowolnie rozporządzać, aby wielkość zgromadzonych środków ani nie zmalała ani nie przyrosła. Zatem stan konta zostaje zamrożony, przestają być naliczane odsetki od środków na kontach oraz lokat. Bank blokuje możliwość wypłat, ale i wpłat na rachunek, żeby nie zmieniać masy spadkowej. W ten sposób unika niepotrzebnego zamieszania, które w obliczu śmierci bliskich nikomu nie służy, a dotyczy praw do pieniędzy po spadkodawcy.

Do zgromadzonych pieniędzy rodzina lub inni spadkobiercy, również osoby obce mogą według prawa spadkowego lub bankowego mieć dostęp w następujący sposób:

• do wysokości udokumentowanych fakturami lub rachunkami kosztów pogrzebu (dotyczy to również osób obcych),
• posiadać zaświadczenie o nabyciu spadku od notariusza, by otrzymać środki w części ułamkowej jakiej przypadają danemu spadkobiercy,
• posiadać wyrok z sądu o nabyciu spadku, uprawomocniony, który pozwoli bankowi wypłacić pieniądze spadkobiercom w przypadającym im częściach ułamkowych spadku.

Ponieważ proces przejęcia spadku może trwać od kilku tygodni, przez kilka miesięcy aż nawet w szczególnych (lecz wcale nie rzadkich przypadkach) klika lat w przypadku kiedy jest brak zgody wśród spadkobierców lub nie można odnaleźć wszystkich spadkobierców.

Wyobraź sobie jakie to uczucie kiedy po starcie kogoś bliskiego do emocjonalnych skutków odejścia krewnego lub bliskiej Ci osoby dochodzi jeszcze brak lub ograniczona możliwość dostępu do pieniędzy na koncie bankowym. Jeśli wykażesz w tym względzie odrobinę zapobiegliwości już teraz, to możesz te niedogodności zminimalizować lub wykluczyć.

Dyspozycja na wypadek śmierci - prosta sukcesja majątku w banku

Posiadacz rachunku bankowego może zabezpieczyć bliskich na wypadek swojej śmierci. Może w dniu otwarcia osobistego konta bankowego wydać dyspozycję bankowi, by ten w razie potrzeby wypłacił wskazane kwoty małżonkowi oraz krewnym. Również później można taką dyspozycję ustanowić. Bardzo rzadko zdarza się, że pracownik banku zachęca do takiego działania, on jest wynagradzany od otwierania konta bankowego i dosprzedaż klientowi innych instrumentów finansowych niż dbanie o tak odległe sprawy jak regulacje majątkowe lub sukcesja majątku, w tym pieniędzy na koncie w przypadku śmierci .

Zatem pamiętanie i działanie w tej sprawie leży głównie po Twojej stronie. Zastanów się jakie masz osobiste konta bankowe i czy ustanowiłaś lub ustanowiłeś na nich dyspozycje bankowe na wypadek swojej śmierci. Kosztuje to w zależności od banku odrobinę Twojego czasu oraz opłatę od ustanowienia dyspozycji w wysokości 10 zł w Allianz Bank i podobnie w wielu innych bankach. Dyspozycja na wypadek śmierci musi mieć formę pisemną, jak również każdorazowa jej zmiana lub odwołanie.

Dyspozycja ma też swoje ograniczenia, o których trzeba wiedzieć. P pierwsze można ją wykorzystać do przekazania środków pieniężnych z rachunku bankowego wskazanym przez siebie osobom z następującego kręgu: małżonkowi, wstępnym, zstępnym lub   rodzeństwu. Zatem jest to ograniczona ilość osób.

Po drugie to wysokość środków jakie podlegają dyspozycji. Prawo bankowe reguluje maksymalną kwotę do wypłacenia przez bank w przypadku śmierci właściciela rachunku. Obecnie jest to niemal 70 tys. złotych.

Składając dyspozycję możesz zadecydować ile osób wskażesz w zleceniu dyspozycji. Kwotę jaką masz do dyspozycji w ramach limitu możesz podzielić dowolnie. Ważne jest jedynie, by nie przekroczyły kwoty maksymalnej.

Po trzecie w przypadku ujawnienia się wielu dyspozycji w kilku bankach pod uwagę będzie wzięta kwota limitu 20-krotnego przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw oraz bank weźmie pod uwagę najświeższą ze złożonych dyspozycji. Dla małżonka i pozostałych krewnych oznacza to, że bank wypłaci pieniądze osobie wskazanej w ostatniej dyspozycji zmarłego.

Jeśli kwota nie przekroczyła limitu, w dalszej kolejności będzie rozpatrywał wcześniejsze dyspozycje. Inaczej mówiąc dyspozycja wydana później ma pierwszeństwo przed dyspozycją wydaną wcześniej. Jeśli limit wypłaty na wypadek śmierci zostanie przekroczony, kolejne wskazane osoby nie otrzymają pieniędzy z banku.

Jeżeli zdarzy się tak lub wpadniesz na taki pomysł, że skorzystasz z kilku dyspozycji i wypłacisz na tej podstawie więcej pieniędzy ponad obowiązujący limit z kilku banków, to musisz się liczyć z konsekwencjami czynu niedozwolonego, ponieważ złamiesz obowiązujące prawo w kilku miejscach.

Jakie korzyści daje dyspozycja na wypadek śmierci?

Oto są najważniejsze korzyści jakie Ty jako wskazany w dyspozycji na wypadek śmierci możesz wykorzystać dla siebie lub przygotować dla najbliższych Tobie:

• ze spadku wyłącza się sumę wskazaną w dyspozycji na wypadek śmierci oraz pieniądze wypłacone na pokrycie kosztów pochówku zmarłego – omija się prawo spadkowe i jego procedury.
• suma dyspozycji nie może przekroczyć dwudziestokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku (na podstawie danych ogłaszanych przez Główny Urząd Statystyczny)
• dyspozycja wypłaty pieniędzy zostanie zrealizowana, o ile nie przekroczy sumy zgromadzonych środków.

Zatem osoba wskazana w dyspozycji na wypadek śmierci nie musi kierować sprawy spadkowej do sądu i nie potrzebuje też stwierdzenia o nabyciu spadku od notariusza. Bank ma już dokumenty do wypłaty należnego świadczenia. Pieniądze po zmarłym otrzyma dużo wcześniej od pozostałych spadkobierców, bo przed nimi jest jeszcze kilkumiesięczny proces nabycia praw spadkowych.

To wszystko dotyczy osobistego konta bankowego.

Konto wspólne – inne zasady

Nie ma możliwości złożenia w banku dyspozycji na wypadek śmierci, jeśli rachunek bankowy należał do co najmniej dwóch osób. Pieniędzmi na koncie możemy dysponować, gdy żyją wszystkie strony umowy na prowadzenie rachunku z bankiem. W przypadku kont wspólnych nie ma również możliwości odzyskania kosztów pochówku na podstawie rachunków lub faktur.

W przypadku śmierci współposiadacza rachunku wspólnego rachunek jest blokowany. Nadal 50 proc. środków jest wciąż do dyspozycji drugiego właściciela rachunku i najczęściej bank wymaga by te pieniądze zostały przekazane na osobny osobisty rachunek bankowy współposiadacza. Pozostała połowa środków wchodzi w skład masy spadkowej i podlega całej procedurze określania grona spadkobierców oraz podziału masy spadkowej. Gdyby ujawnili się inni spadkobiercy, jest to kwota do rozporządzenia przez sąd w procesie nabycia spadku lub w ramach aktu notarialnego potwierdzającego nabycie spadku.

Bank nie szuka spadkobierców

Wbrew obiegowym opiniom bank nie ma obowiązku informowania spadkobierców o kontach i środkach pieniężnych na nich zgromadzonych. Możemy się o tym dowiedzieć przypadkowo, kiedy wpłynie wyciąg z konta osoby zmarłej do naszej skrzynki pocztowej, lecz również może to się wcale nie zdarzyć i pieniądze będą czekać aż ktoś się po nie zgłosi. Ktoś kto ma do tego prawo i zostanie to potwierdzone w procedurach spadkowych.

Bank nigdy nie szuka spadkobierców i nie będzie zdobywać informacji, komu należy przekazać pozostawione pieniądze. Bank może jedynie przyspieszyć proces wypłaty środków w wyjątkowych przypadkach, lecz czy możesz liczyć na to, że w Twoim przypadku będą miały zastosowanie te szczególne procedury związane ze zdarzeniami typu katastrofa? Tego nie wiesz dzisiaj i nie można tego przewidzieć. Można zapobiegać skutkom podejmując działania, jak wizyta w banku i wydanie przemyślanych dyspozycji.

Czy i kiedy bank wypłaci pieniądze?

Jeśli zmarły nie wystawił dyspozycji, to z wypłatą środków trzeba czekać do wyroku sądu o nabyciu spadku albo do wydania zaświadczenia o nabyciu spadku wydanego przez notariusza i dotyczy to osobistego rachunku bankowego osoby zmarłej. Istotnym faktem jest również fakt wygaśnięcia wszystkich pełnomocnictw z chwilą śmierci właściciela rachunku. Jeżeli po śmierci właściciela rachunku wypłacisz jako pełnomocnik z konta pieniądze, to łamiesz prawo i możesz spodziewać się konsekwencji z tego tytułu.

Druga możliwość polega na porozumieniu spadkobierców i podpisaniu przez nich aktu poświadczenia dziedziczenia. Wymaga to od nich zgody i jednoczesnej decyzji wszystkich spadkobierców co do tego jak majątek zostanie podzielony. Wszelkie wątpliwości lub brak zgody lub brak wszystkich spadkobierców odsuwają w czasie dostęp do pieniędzy na rachunku bankowym.

Gdyby jednak pojawiła się osoba posiadająca prawo do spadku, to osoby świadczące wcześniej prawo do spadku muszą się z nią rozliczyć. Wynika z tego, że dla banku ważne są dwa dokumenty – akt oświadczenia dziedziczenia lub wyrok sądu o nabyciu spadku.

Kwota wypłacona przez bank na podstawie dyspozycji nie wchodzi w skład masy spadkowej. Dyspozycja nie wyklucza tym samym osoby, która pobrała już pieniądze z dalszej drogi spadkowej, nawet jeśli została wymieniona w testamencie lub też dziedziczy na mocy ustawy.

Po zmarłym dziedziczy rodzina lub wskazani w testamencie, przy czym obie możliwości się wzajemnie nie wykluczają. Po określeniu masy spadkowej dokonuje się podziału m.in. pozostałych pieniędzy zgromadzonych na rachunkach oszczędnościowych czy lokatach. Przy zgodnym podejściu do kwestii podziału, podpisują niezbędny dokument u notariusza i z nim udają się do banku. Gdyby jednak nie doszło do porozumienia, to spadkobiercy muszą założyć sprawy spadkowe w sądzie. Do ogłoszenia wyroku pieniądze zostaną zablokowane, ale zgromadzone środki nadal będą rosły o odsetki.